Қазақстандық ғалымдар ерте пісетін «Айтхожин» картоп сортын әзірледі. Оның өнімділігі гектарына 35 тоннаға дейін жетеді, ал сынақ нәтижелері сорттың PVX вирусына төзімді екенін көрсеткен. Енді жаңа сорт мемлекеттік сынақтан өтіп, құқықтық қорғауға ұсынылуы керек.
Ерте пісетін отандық сорт
«Айтхожинді» Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты мен М.Ә. Айтхожин атындағы молекулалық биология және биохимия институтының ғалымдары бірлесіп шығарған.
Жұмыс 2024–2026 жылдарға арналған ғылыми бағдарлама аясында жүргізілді. Зерттеушілер дәстүрлі селекцияны биотехнологиялық және молекулалық-генетикалық әдістермен ұштастырған.
Жаңа сорттың түйнегі сары, домалақ-сопақ пішінді. Көзшелері аз әрі ұсақ, ал сары жұмсағы кесілгеннен кейін қараймайды. Құрамындағы крахмал мөлшері 14,1–18,3 пайыз аралығында.
PVX вирусына төзімді
Ғалымдар «Айтхожиннің» картоптың X вирусына, яғни PVX-ке төзімді екенін хабарлады. Бұл вирус өсімдіктің өсуін баяулатып, өнімділігін төмендетуі мүмкін.
Сорт альтернариозға және фузариоздық солуға салыстырмалы түрде төзімді деп бағаланған. Бұл тұста PVX вирусына төзімділік пен екі саңырауқұлақ ауруына салыстырмалы төзімділік бірдей көрсеткіш емес.
Селекциялық жұмыстарды Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты жүргізсе, молекулалық-генетикалық зерттеулерге Айтхожин атындағы институт жауап берген.
Сорт академик құрметіне аталды
Жаңа картоп сорты Қазақстандағы молекулалық биология ғылымының қалыптасуына зор үлес қосқан академик Мұрат Айтхожиннің құрметіне аталған.
Дегенмен «Айтхожин» әзірге фермерлерге жаппай таратылатын коммерциялық сорт емес. Оны мемлекеттік сорт сынағына және құқықтық қорғауға ұсыну жоспарланып отыр. Осы рәсімдерден кейін ғана сортты өндіріске енгізу мүмкіндігі бағаланады.
Гектарына 35 тонна — сорттың ең жоғары көрсетілген өнімділігі. Нақты түсім өсіру жағдайы мен агротехникаға байланысты өзгеруі мүмкін.
