Бруней жағалауынан табылған піл пішіндес көне ыдыс пен Малайзия және Сингапур музейлеріндегі ұқсас фарфор құтылардың арасында қандай байланыс бар? Оңтүстік-Шығыс Азияның он музейі осы сауалға жануарлар бейнесі арқылы жауап іздейтін Along Animal Trails виртуалды көрмесін әзірледі.

Брунейдегі Теңіз музейінде сақталған қоңыр жылтыр ыдыс пілдің пішінін қайталайды. Ол 1998 жылы Бруней жағалауында суға батқан кемеден табылған. ЮНЕСКО мәліметінше, шамамен 500–600 жыл бұрын қазіргі Таиланд аумағында жасалған бұйым теңіз саудасы арқылы жүздеген шақырым жол жүрген. Бір ғана заттың тарихы өңір елдерінің бұрыннан байланыста болғанын көрсетеді.

Бұл ыдыс Along Animal Trails: Creations that Bind Southeast Asia атты виртуалды көрмеге таңдалған 120 жәдігердің бірі. Жобаға Бруней, Индонезия, Малайзия, Сингапур және Таиландтағы он музей қатысып отыр. Экспозицияда жануарлар мен мифтік мақұлықтардың өнердегі бейнесі, олардың сауда, наным-сенім және күнделікті өмір тарихымен байланысы қарастырылады.

Бір-біріне ұқсайтын жәдігерлер не айтады?

Жоба барысында Малайзиядағы Baba & Nyonya Heritage Museum мен Сингапурдағы Asian Civilisations Museum қорларында бір-біріне ерекше ұқсас Kam Cheng фарфор құтылары бар екені анықталған. Екеуінде де феникс пен пион өрнектері, қақпағында арыстанға ұқсас сәндік тұтқа кездеседі. Бұл ұқсастық заттардың жасалу мәнерін ғана емес, өңірдегі мәдени алмасуды да зерттеуге жол ашады.

Малайзиялық музей өкілі Кэрол Чан үшін мұндай құтының жеке тарихы бар. Оның отбасы тұрған тарихи үй қазір музейге айналған. Құты бала күніндегі отбасылық жиындарды еске түсіреді. Сондықтан көрмеде жәдігерлер сауда жолдарының айғағы ғана емес, адамдардың естелігімен байланысты мұра ретінде де қаралады.

Тағы бір ортақ белгі — теңіз қабыршақтары. Әртүрлі елдің музей қорларында олар тұрмыстық зат, әшекей, өрнек және діни рәміз ретінде кездеседі. Зерттеушілер осы бейнелердің әр қоғамда қандай мағына алғанын салыстырған.

Он музейдің ортақ жұмысы

ЮНЕСКО-ның Бангкоктағы өңірлік кеңсесі жүргізетін Shared Heritage: Museums in South-East Asia жобасы аясында музей мамандары бірнеше ай бойы өз қорларын бірге қарастырды. Мақсат — өңір халықтарын бір ғана мәдениетке біріктіріп көрсету емес, олардың өзіндік ерекшелігін сақтай отырып, бір-біріне қалай ықпал еткенін түсіндіру.

ЮНЕСКО 12 қарашада жаңартқан материалында көрменің жасалу жолы мен кейбір жәдігерлердің тарихын баяндады. Ал виртуалды көрменің ресми таныстырылымы 2026 жылғы 26 қарашаға жоспарланған. Демек, әзірге оны өтіп кеткен оқиға ретінде сипаттауға болмайды.

Дереккөздер: ЮНЕСКО: көрменің онлайн таныстырылымы; ЮНЕСКО: бес ел музейлерінің бірлескен жұмысы; БҰҰ: іс-шара күнтізбесі.