Халықаралық ғылыми топ Қытайдың Ганьсу провинциясындағы 11 археологиялық ескерткіштен алынған, шамамен 4700–3000 жыл бұрын өмір сүрген 149 адамның геномын зерттеді. Үлгілерден батыс еуразиялық генетикалық ықпал табылмағанымен, бұл қауымдар Батыс Еуразияда қолға үйретілген дақылдар мен мал түрлерін пайдаланған.
Дақылдар тарады, жаппай көші-қонның ізі табылмады
Ганьсу Қытайдың солтүстік-батысында, Лесс, Тибет және Моңғол үстірттері тоғысатын аймақта орналасқан. Шамамен төрт мың жыл бұрын мұнда бидай мен арпа, қой мен ірі қара, сондай-ақ қола өңдеу технологиялары тарай бастаған.
Еуропа мен Орталық Азияның кей бөліктерінде егіншілік пен жаңа технологиялардың таралуы адамдардың ауқымды қоныс аударуымен қатар жүрген. Зерттеушілер Ганьсуда да осындай үдеріс болды ма деген сұраққа көне ДНҚ арқылы жауап іздеді.
Талдау қамтыған он бір ескерткіштің тоғызында батыс еуразиялық дақылдар немесе үй жануарлары пайдаланылған. Соған қарамастан, зерттелген адамдардан батыс еуразиялық қауымдардың анықталатын генетикалық үлесі табылмаған.
Үлгілердегі негізгі генетикалық құрам Хуанхэ алабының, Моңғол үстіртінің оңтүстік-шығыс бөлігі мен Тибет үстіртінің солтүстік-шығысындағы ежелгі қауымдармен байланысты болған.
Бұл нәтиже дақылдар, мал түрлері мен технологиялар Ганьсуға батыс еуразиялық халықтардың тікелей әрі жаппай қоныс аударуынсыз тараған болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Нақты бағыт әлі белгісіз
Зерттеу авторлары жаңа дақылдар мен технологиялар Ішкі Азия тау дәлізі, дала желілері немесе аралық қауымдар арқылы жетуі мүмкін деп болжайды. Алайда олардың нақты бағыты әзірге анықталған жоқ.
Генетикалық ықпалдың табылмауы Ганьсуға сырттан ешкім келмегенін білдірмейді. Шағын көші-қон, зерттеуге енбеген қауымдар немесе генетикалық із қалдырмаған байланыстар болуы ықтимал. Сондықтан нәтиже тек зерттелген орындар мен кезеңдерге қатысты қарастырылуы керек.
Могоудағы жерлеу тәртібі
Ғалымдар 149 геномның 95-ін шамамен 3600–3200 жыл бұрын пайдаланылған Могоу қорымынан алған. Зерттеушілер генетикалық туыстықты, биологиялық жынысты және адамдардың қорымда орналасуын салыстырып, қауым ішіндегі байланыстар желісін жасаған.
Ерлердің өзара туыстық деңгейі әйелдердің өзара туыстық деңгейінен айқын ерекшеленбеген. Ата-ана мен бала немесе туған бауырлар секілді жақын туыстардың көбі бір қабірге емес, бөлек қабірлерге жерленген.
Бұл Могоуда адамдарды бірге жерлеу тәртібі тек биологиялық туыстыққа негізделмегенін аңғартады. Қауымдағы әлеуметтік байланыстар, адамның мәртебесі немесе жерлеу уақыты да маңызды болған болуы мүмкін.
Он екі жыл жүргізілген зерттеудің нәтижесі 2026 жылғы 3 қыркүйекте рецензияланған ғылыми мақала ретінде Cell журналында жарияланды.
