NASA 6 қарашада АҚШ-тың Юта штатындағы Сан-Хуан өзенінің ғарыштан түсірілген фотосуретін жариялады. Бір бөлікте өзен түзу арақашықтығы 2,1 шақырым болатын екі нүктенің арасын 8,9 шақырымға созылған иіріммен жалғайды.

Фотосуретті Халықаралық ғарыш станциясындағы экипаж мүшесі 6 қазанда түсірген. Бір айдан кейін ол NASA Earth Observatory жобасының күн суреті ретінде ұсынылды. Кадрда шөлді үстіртті тіліп өткен терең арна мен бір-біріне жақындай оралған өзен бұрылыстары көрінеді.

Бұл пішіндер геологияда терең ойылған меандрлар деп аталады. Меандр дегеніміз өзен арнасының ирек бұрылысы. Goosenecks саябағындағы Сан-Хуан шатқалының тереңдігі шамамен 300 метрге жетеді.

Мұндай жер бедері қалай пайда болған? Юта геологиялық қызметінің түсіндіруінше, ежелгі өзен бастапқыда еңісі аз жазықпен аққан. Арнасының бұралаң жолы сол кезде қалыптасқан. Кейін Колорадо үстірті көтерілгенде өзеннің еңісі ұлғайып, ағыс күшейген.

Су бұрынғы иірімдерін сақтай отырып, жыныстарды тереңірек шайған. Нәтижесінде тегіс жердегі бұралаң арна біртіндеп терең каньонға айналған. Шатқал қабырғаларындағы жыныстардың жасы 300 миллион жылдан асады. Бірақ бұл каньонның өзі де соншалықты көне дегенді білдірмейді: жыныстың қалыптасуы мен оны өзеннің тіліп өтуі әр кезеңде болған.

Үстірттің көтерілу мерзімі жөнінде ғылыми пікірталас бар. Сондықтан жер бедерінің бүкіл тарихын бір ғана нақты датаға тіреу дұрыс емес.

Жаңа жарияланған кадрдың құндылығы осы үдерістің ауқымын бір көрініске сыйғызуында. Жерден қарағанда шатқалдың тереңдігі байқалса, ғарыштан өзеннің тұтас өрнегі ашылады. Бұл жаңа каньонның табылғаны туралы хабар емес, бұрыннан зерттелген ландшафтты басқа биіктіктен көруге мүмкіндік беретін фотожарияланым.

Дереккөздер: NASA Earth Observatory, 6 қараша 2026 жыл. https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/taking-a-gander-at-utahs-goosenecks/ Юта геологиялық қызметі, қыркүйек 2013 жыл. https://geology.utah.gov/map-pub/survey-notes/geosights/goosenecks-of-the-san-juan-river/