Жапониядағы Institute of Science Tokyo зерттеушілері созылған кезде механикалық күштің әсерін ультракүлгін сәуле астындағы сары-жасыл флуоресценция арқылы көрсететін материал жасады. Тәсіл кең қолданылатын стирол-бутадиен-стирол блок-сополимерінің, яғни SBS-тің химиялық құрылымын өзгертпей, оған механикалық әсерге жауап беретін қоспа енгізуге негізделген.
Материал қалай жұмыс істейді
SBS қатты полистирол және жұмсақ полибутадиен аймақтарынан тұрады. Ғалымдар құрамында TASN механофоры бар полистиролды коммерциялық SBS-пен араластырған. Қоспаның химиялық құрамы қатты полистирол аймақтарына ұқсас болғандықтан, ол сол бөліктерге шоғырланады.
Материал созылғанда механикалық күш TASN молекуласындағы байланысты үзіп, флуоресценция беретін радикалдар түзеді. Ультракүлгін сәуле астында олар сары-жасыл түспен көрінеді. Өзгертілмеген SBS мұндай жарқыл көрсетпеген.
Жауабы қайтымды
Зерттеуде флуоресценция механикалық әсер тоқтаған соң әлсіреген. 24 сағат тыныққан үлгі қайта созылғанда жарық сигналы тағы пайда болған. Жарқылдың күшін механофоры бар полимердің мөлшері мен молекулалық массасын өзгерту арқылы реттеуге болады.
Зерттеушілер қоспаның механикалық қасиеттері сақталғанын, кей жағдайда жақсарғанын хабарлады. Механохимиялық белсенділік материал аққыштық шегіне жеткеннен кейін күшейген: бұл күштің қатты полистирол аймақтарына көбірек берілгенін көрсетеді.
Әзірге зертханалық тәсіл
Авторлардың айтуынша, бұл әдіс дайын блок-сополимерлерге күрделі қайта синтездеусіз жаңа функция қосуды жеңілдетуі мүмкін. Болашақта оны басқа фазаларға бөлінетін полимерлер мен функционалдық молекулаларға бейімдеу мүмкіндігі зерттелмек.
Бұл тәсілдің нақты өнеркәсіптік өнімдердегі беріктікті бақылауға дайын екені әлі көрсетілген жоқ. Зерттеу зертханалық SBS үлгілерінде жүргізілді, сондықтан практикалық қолдану үшін қосымша сынақтар қажет.
Зерттеу 2026 жылғы 17 тамызда Advanced Materials журналында онлайн жарияланды. Science Tokyo нәтижелер туралы 8 қыркүйекте хабарлады.
